Waarom horrorgames wél eng kunnen zijn

Eric van der Woude, 4 november

Via Bart van Bashers werd ik gewezen op een artikel op GamesRadar met de prikkelende titel ‘Why Scary Games Are Never Scary’. Bart greep dit artikel aan om zijn kritiek op Dead Space te recht-vaardigen, maar in hoeverre snijdt het artikel op GamesRadar hout? En bewijst een titel als Dead Space juist niet dat het medium games zich uitstekend leent voor het horrorgenre? 

GamesRadar-redacteur James Barratt schreef een uitvoerig betoog waarom horrorgames nooit eng kunnen zijn. Om zijn stelling te bewijzen draagt hij dertien argumenten aan. Voor een aantal van die argumenten valt een hoop te zeggen, maar er zitten ook argumenten bij die zonder al te veel moeite onderuit gehaald kunnen worden.

Overigens lijkt hij zelf ook al niet te overtuigd van zijn gelijk, wat blijkt uit de nogal schizofrene intro. Barratt geeft toe dat games griezelig, verontrustend en gruwelijk kunnen zijn. Hij erkent zelfs dat sommige spellen schokkend genoeg zijn om je de stuipen op het lijf te jagen. Persoonlijk denk ik dat horrorfans niet meer kunnen verlangen van een horrorgame dan bovenstaande eigenschappen, maar voor Barratt is dat blijkbaar nog niet genoeg: “Are videogames, however, really that scary? Not superficially, but deeply and viscerally? (…) Do videogames truly, honestly frighten you?” Blijkbaar is er een overtreffende trap in angst, die begint waar ‘griezelig, verontrustend en gruwelijk’ ophoudt.

Met deze nieuwe definitie van ‘scary’ wordt het inderdaad al een stuk lastiger om een enge horrorgame te noemen. Gelukkig noemt Barratt een paar films die voldoen aan zijn hoge eisen: Nosferatu uit 1922 en Psycho, maar ook Friday the 13th en de Nightmare on Elm Street-vervolgen zijn volgens de auteur films die een angst genereren waar game-ontwikkelaars alleen maar van kunnen dromen. Kort door de bocht: Nightmare on Elm Street 4 is enger dan Resident Evil 4.

Maar laten we iets dieper ingaan op de argumenten die Barratt aandraagt. Nogmaals, een aantal van die argumenten snijden best hout. Met name voor zijn argumenten betreffende gebrek aan diepgang en spanningsopbouw valt een hoop te zeggen. De beperkingen en conventies van het gamesmedium kunnen een écht griezelige ervaring in de weg staan. Maar omdat Barratt dat zelf al prima heeft verwoord, zal ik me beperken tot de punten die ik minder overtuigend vond.

Zoals het argument dat horrorgames niet eng zijn omdat je niet daadwerkelijk dood kunt gaan. Als dit een valide reden is, dan is het roken van een sigaret of het deelnemen aan het verkeer het toppunt van horror. Daarnaast denk ik dat de populariteit van horrorgames behoorlijk afneemt wanneer je daadwerkelijk het loodje kunt leggen tijdens het spelen.

Het argument dat gamepersonages het karakter en de diepte missen om met hen mee te leven, lijkt aanvankelijk gerechtvaardigd. Totdat Barrat beweert dat het slachtvee dat doorgaans in slasherfilms als Friday the 13th ronddartelt wél kunnen rekenen op de empathie van de toeschouwer, simpelweg omdat we hen herkennen als medemens. Toch ben ik er heilig van overtuigd dat herkenbare menselijke eigenschappen meer bijdragen aan een volwaardig personage, dan de uiterlijke kenmerken van een mens. Ik denk dat de gemiddelde filmkijker meer sympathie voelt voor de geanimeerde vissen uit Finding Nemo, dan de bimbo’s die aan de machete van Jason worden geregen. Sterker nog, soms zijn er niet eens personages of een verhaal nodig om je een onbehaaglijk gevoel te geven. Luister maar eens naar de intro van Carl Orffs Carmina Burana. Belangrijker is dat de interactie die games bieden ervoor zorgt dat jij als geen ander invulling geeft aan het personage op het scherm, maar daarover later meer.

Daarnaast is volgens Barratt is herkenbaarheid noodzakelijk om een horrortitel te laten slagen. Een moordenaar in je buurt is immers enger dan een buitenaardse wezens op een afgelegen ruimtestation. Het feit dat Alien steevast eindigt in de Top 5 van beste horrorfilms aller tijden bewijst echter dat een herkenbare setting niet noodzakelijk is om mensen de stuipen op het lijf te jagen. Zolang universele angsten als angst voor de dood, de duisternis of het onbekende maar ruim baan krijgen, zullen mensen zich kunnen identificeren met de situatie.

Los van de wankele argumenten, gaat Barratt voorbij aan twee belangrijke argumenten waarom horrorgames wel degelijk eng kunnen zijn. Zo is angst, net als humor, een zeer persoonlijke aangelegenheid. Waar de één al achter bank kruipt bij het zien van Urban Legend, zal de ander zijn schouders ophalen bij The Exorcist (hoewel dat laatste misschien onwaarschijnlijk is).
Maar belangrijker is dat games een vorm van interactie bieden waar andere media niet aan kunnen tippen. Jij stapt in de schoenen van de protagonist, jij wordt aangevallen door monsters en jij zult er hoogstpersoonlijk voor moeten zorgen dat je het hachelijke avontuur tot een goed einde brengt. Deze interactie met de omgeving zorgt ervoor dat je goede horrorgames minstens zo intens zult ervaren als een goede horrorfilm of -roman. Misschien zelfs wel beter. Want was is er enger? Passief kijken naar hoe een acteur alle gruwelijkheden ondergaat of die gruwelijkheden ‘zelf’ ondergaan? Dezelfde interactiviteit kan ook sterke gevoelens oproepen wanneer je een agressievere rol krijgt toebedeeld. Zo staat de sequentie in Silent Hill waarin ik met een koevoet de hersens van een paar verpleegsters in moest slaan me nog akelig helder voor de geest… Als grootverbruiker van horrorgames en horrorfilms, kan ik met enige stelligheid zeggen dat beide media zich prima lenen voor het genre. Games compenseren het gebrek aan diepgang met interactiviteit, en omgekeerd. Uiteindelijk gaat het dan ook niet om het medium, maar om de uitwerking.

Het beste argument tegen de stelling van James Barratt vormt echter Dead Space, een titel die uitblinkt in sfeer. Goed, het is geen titel waar ik echt wakker van heb gelegen, maar gamers die niet meer verlangen van een horrorgame dan dat deze ‘griezelig, verontrustend en gruwelijk’ is , hoeven niet verder te zoeken dan Dead Space. Mijn review van deze horrorkraker is te lezen in GMR 6, die donderdag aanstaande in de winkels ligt.

1. Leonhard
   18:16 op 4 november, 2008

   
   

   Tja, uiteindelijk is het toch gissen naar iets omvattends dat je niet 1-2-3 aan kunnen wijzen. Beweren dat bepaalde games niet eng zijn is simpel, en over angst kun je je vrijwel altijd heen zetten, helemaal wanneer het een spel betreft. Maar waarom zou je überhaupt een horrorgame spelen terwijl je speelt met de gedachte dat horrorgames niet eng zijn.. Zet je open voor het genre en het zal je aangenaam verrassen, of in ieder geval aan je trekken voldoen. Zie bijvoorbeeld RE4, Dead Space of Eternal Darkness; hoe zou je het gevoel dat j erbij krijgt, anders omschrijven? ‘griezelig, verontrustend en gruwelijk’ ? Dan ben ik daar tevreden mee.

2. ChrisWestland
   18:43 op 4 november, 2008

   
   

   Het scheelt in mijn ogen ook hoe je de game speelt, bijv. overdag of ’snachts met het licht uit en het volume lekker hard.

   Doom 3 is ook zo’n game die veel van die schrik momenten heeft.

3. Stone
   18:47 op 4 november, 2008

   
   

   Ik ben zelf geen fan van horror films. niet omdat ik ze eng vind, maar om dat 9 van de 10 films slecht geacteerd zijn en het plot vol met onlogica of plothole zitten. maar ik moet toe geven dat er films zijn die echt eng zijn.

   bij games heb ik dat niet, ik kan mijn geen game bedenken die echt eng is. nu heb ik dead space niet gespeeld maar ik kan mijn niet voorstellen dat dit de eerste en enige game is die wel eng is.

   max pagne en fear komen voor mijn het dicht in de buurt, zij zetten een grimmige sfeer neer, maar zijn niet eng. dus ik ben het met Barratt eens. game kunnen niet eng zijn. ze kunnen hooguit een grimmige sfeer hebben en/of beschikken over schrik-momenten. (bijv de eerste keer dat in RE de hond door het raam springt. maar de 5 keer schrik ik toch echt niet meer)

   P.S. Leonhard, RE4,”griezelig, verontrustend en gruwelijk” echt? blijkbaar heb ik dit gemist toen ik de game speelde.

4. Niels 't Hooft
   21:34 op 4 november, 2008

   
   

   Goed stuk, Eric. Je stuk deed me denken aan horrorfilms waarin iemand iets engs hoort en er dan naartoe gaat. Bijvoorbeeld naar buiten. Je hebt de neiging te roepen: nee! Niet naar buiten gaan! In een game als Dead Space móét je naar buiten, iedere keer moet je die angst voor het onbekende onder ogen zien. Anders gebeurt er niets, blijft het spel stilstaan. (Je angst onder ogen zien is een van de beste manieren om hem te overwinnen, misschien dat enge games daarom aan het einde niet meer zo eng zijn als aan het begin?)

5. John
   22:14 op 4 november, 2008

   
   

   Ik durf te beweren dat wanneer er een echte goede horrorgame gemaakt wordt die binnen de categorie valt van dit artikel het voor geen meter verkocht gaat worden. Reden, veel te hardcore en gezien het feit dat er ruim 10 jaar al geen echte goede horrorfilms gemaakt zijn doet mij vermoeden dat mensen er niet echt op zitten te wachten.

   En dan is het nog maar de vraag wat je zelf echt eng vind in een game / film. Friday the 13th en de Nightmare on Elm Street vindt ik nou niet echt horror en/of eng. Dat zijn meer subgenres zoals Slashers.

6. Leonhard
   22:17 op 4 november, 2008

   
   

   Griezelig, ja; verontrustend, persoonlijk niet; gruwelijk, zeker, ongeacht de interpretatie. Nu zal ik hier geen heel betoog neerkwakken ( ben niet eens zo’n RE-liefhebber), maar RE4 zat in mijn ogen zo sterk in elkaar dat het geheel, dat ‘mijn opname in de game’ er voor heeft gezorgd dat de game voor mij vrij spannend is, ja, en dus in het rijtje behoort. Kijk is aan, ’spannend’, precies het woord dat ik zocht.

7. Kneuvel
   12:33 op 6 november, 2008

   
   

   De laatste keer dat ik een horrorfilm niet verder durfde te kijken was zo’n tien jaar geleden. De laatste keer dat ik een horrorgame niet verder durfde te spelen, was een paar weken geleden. Inderdaad, Dead Space.

   Ik rust mijn zaak.

8. Eric van der Woude
   12:35 op 13 november, 2008

   
   

   @John: Al ruim tien jaar geen goede horrorfilms meer gemaakt? I beg to differ… na de bloedeloze jaren ‘90 hebben recente films als REC, The Descent, Planet Terror en Ils mijn vertrouwen in het genre weer helemaal hersteld.

9. John
   21:49 op 19 november, 2008

   
   

   @ Eric

   REC, shaky cam ala Cloverfield (zwaar irritant en sinds Blair Witch project al onder de maat) met slecht gestolen scenes.

   The Descent, Saai en langdradig en de actiescenes zijn geheel over the top met liters bloed.

   Planet Terror, voornamelijk over de top en met een knipoog, maar zeker het predikaat “goed” niet waardig.

   Ils, ken ik niet, maar zal het eens gaan bekijken.
   Maar ieder z’n smaak uiteraard.

10. Joost Vogel
    11:53 op 20 november, 2008

    
    

    En niet te vergeten Saw (deel 1 dan)… of is die te mainstream? :P

11. John
    18:56 op 20 november, 2008

    
    

    Saw 1 was inderdaad erg goed. Dus daar heb je er dan eindelijk eentje, maar dat blijft toch wel erg magertjes in 10 jaar tijd, huh?

Laat een reactie achter